معماري سايه‌زن‌هاي متحد يا ‏Unified Shader Architecture‏ واژه‌اي است كه امروزه در دنياي پردازنده‌هاي گرافيكي زياد گفته و ‏شنيده مي‌شود، پيش از اين ‏GPU‏ ها با ده‌ها پردازنده راسي و پيكسلي عرضه مي‌شدند در حالي كه عملكرد پردازنده‌هاي ‏راسي (سايه‌زن راس) و پردازنده‌هاي پيكسلي(سايه‌زن پيكسل) روز به روز به يكديگر شباهت بيشتري پيدا مي‌كنند و تفكيك ‏آنها ديگر مفهومي ندارد به همين خاطر در معماري سايه‌زن‌هاي متحد از يك نوع پردازنده جهت پردازش داده‌هاي راسي، ‏هندسي و پيكسلي استفاده مي‌شود. ‏

بحث و گفتگو پيرامون معماري سايه‌زن‌هاي متحد و ‏DirectX 10‎‏ مدت زمان زيادي است كه ميان توليد كنندگان بزرگ ‏پردازنده‌هاي گرافيكي مطرح شده است حتي زماني كه ‏DirectX 9‎‏ تازه معرفي شده بود باز هم توسعه دهندگان آن را در نظر ‏داشتند اما از اواخر سال 2004 اين موضوع كاملا عموميت پيدا كرد و هر دو شركت بزرگ توليد كننده پردازنده‌هاي گرافيكي ‏ATI‏ ‏و ‏NVIDIA‏ براي اولين بار نويد به خدمت گرفتن معماري متحد در داخل ‏GPU‏ هاي نسل آينده خود را دادند.‏

نمایی از تراشه r600

در حقيقت اين دو شركت به آهستگي به سوي اين معماري جديد حركت كردند به عنوان مثال ‏ATI‏ در پردازنده‌هاي گرافيكي ‏Radeon X1000‎‏ سعي كرد با قرار دادن يك واحد توزيع كننده توان محاسباتي به نام ‏Ultra-Thread Dispatch Processor‏ يك ‏پله خود را به معماري متحد نزديك‌تر سازد كه معماري اين پردازنده گرافيكي را به طور مفصل در مقاله «‏Radeon X1000‎‏ ‏ضدحمله ‏ATI‏» بررسي كرديم ، در مقابل ‏NVIDIA‏ نيز در پردازنده‌هاي گرافيكي ‏Geforce 7‎‏ خود با تجربه كردن طراحي ‏GPU‏ با ‏چندين فركانس كاري مختلف، ديگر ويژگي معماري سايه‌زن‌هاي متحد را از پيش تجربه كرده بود. با اين وجود ديگر شركت‌هاي ‏ارائه دهنده پردازنده‌هاي گرافيكي مانند ‏Intel، ‏SiS‏ و ‏S3‎‏ هنوز برنامه مشخصي جهت به كارگيري اين معماري در آينده ارائه ‏نكرده اند. هرچند گفته مي‌شود كه هسته‌گرافيك مجتمع در داخل چيپست ‏Intel G65‎‏ داراي اين ويژگي هست اما اينتل هنوز ‏هيچ درايوري براي آن عرضه نكرده. ‏

بنابر اين گذار به معماري سايه‌زن‌هاي متحد در نسل جديد ‏GPU‏ ها دور از انتظار نبود و اين كار را مي‌توان بخشي از يك برنامه ‏دراز مدت در نظر گرفت كه ‏ATI‏ در اين امر با پردازنده‌هاي گرافيكي ‏Xenos‏ كه در ‏Xbox 360‎‏ استفاده شده، پيش‌گام بوده‌ است. ‏Geforce 8800‎‏ نيز اولين كارت‌گرافيكي بود كه در نوامبر 2006 با اين معماري جديد عرضه شد.‏

ATI‏ هم اكنون زيرمجموعه گرافيكي شركت ‏AMD‏ به شمار مي‌رود كه پس از دست و پنجه نرم كردن با مشكلات اقتصادي و ‏ادغام خود بعد از شش ماه تاخير خانواده كارت گرافيك‌هاي جديد خود را موسوم به ‏Radeon HD 2000‎‏ با پشتيباني كامل از‎ ‎‏ ‏DirectX 10‎‏ و معماري سايه‌زن‌هاي متحد معرفي كرده است،GPU‏ هاي اين خانواده عبارتند از ‏R600‎، ‏RV610‎‏ و ‏RV630‎‏ . ‏

اما ‏DirectX 10‎‏ چه مزايايي نسبت به ‏DirectX 9‎‏ دارد كه اين گذار را براي ‏ATI‏ و ‏NVIDIA‏ تا به اين اندازه حياتي ساخته است، ‏پيش از اين سعي كرديم در مصاحبه‌اي با ‏Chris Donahue، رئيس بخش گسترش و بازاريابی مايكروسافت، اين موضوع را تا ‏حدودي روشن كنيم همچنين در مقاله «ناگفته هاي ‏DirectX10‎‏ از ديدگاه سخت افزاري» نيز به برخي ناگفته‌هاي اين ‏API‏ ‏جديد اشاه كرديم . در ادامه نيز به صورت مختصر به ديگر ويژگي‌هاي مهم ‏DirectX 10‎‏ و پردازنده‌گرافيكي كه از آن پشتيباني ‏مي‌كند مي‌پردازيم. ‏